- LÝ LUẬN-PHÊ BÌNH

Thế kỉ 21 – Nghệ thuật Múa Việt Nam nhìn lại và hướng tới

Thế kỉ 21 – Nghệ thuật Múa Việt Nam nhìn lại và hướng tới

NSND Ứng Duy Thịnh

          Những năm qua, Hội Nghệ sĩ Múa Việt Namtổ chức thành công một số hội thảo khoa học với các chủ đề: “Tính dân tộc và tính hiện đại trong sáng tác múa”;“Giao lưu và tiếp nhận nghệ thuật múa thế giới”; “Kịch múa Việt Nam – Những vấn đề cần quan tâm”; “Nghệ thuật múa với đề tài lịch sử”; “70 năm – Nghệ thuật múa Việt Nam, hành trình và phát triển” và gần đây nhất 2016 là hội thảo “Con đường từ múa dân gian các dân tộc thiểu số Việt Nam đến tác phẩm múa chuyên nghiệp”…Các chủ đề trên với nhiều nội dung khác nhau đều được xem xét, phân tích, thảo luận khá sâu sắc. Tuy rằng mỗi nghệ sĩ, mỗi tác giả có cách tiếp cận, góc nhìn và tầm nhìn hiện thực múa khác nhau.Nhưng hết thảy đều đã để lại những giá trị nhất định.Chúng ta đã trao đổi, luận bàn tới nhiều nội dung mà ngành múa cần quan tâm.Cho dù với những đóng góp khác nhau nhưng các ý kiến, các tham luận đều có trách nhiệm, thể hiện sâu sắc tinh thần xây dựng và trách nhiệm. Tuy nhiên có những vấn đề đã được thống nhất, nhưng để lại không ít vấn đề còn trăn trở và cần tiếp tục trao đổi, tiếp tục nghiên cứu để điều chỉnh và bổ sung.
Những năm qua đời sống nghệ thuật múa với nhiều biến động.Thực tế, công tác lí luận không phải lúc nào cũng đồng hành được với thực tiễn và không ít vấn đề hiện nay còn bỏ ngỏ và có những sự kiện vẫn là người đến sau.Vậy đẩy mạnh công tác nghiên cứu lí luận, phê bình múa là cần thiết, có ý nghĩa và vị trí quan trọng trong đời sống nghệ thuật múa hiện nay.
Hội thảo “Thế kỉ 21 – Nghệ thuật múa Việt Nam nhìn lại và hướng tới”tập trung trong phạm vi giới hạn được bắt đầu từ năm 2000 cho đến nay và hướng tới những bước đi tiếp theo.
Nội dung đượcmở rộng tới các lĩnh vực chuyên ngành trong cơ cấu tổ chứccủa Hội, đồng thời xem xét toàn bộ các vấn đề chuyên môn liên quan đến sự phát triển nghệ thuật múa Việt Nam.
Đặc biệt những vấn đề nổi cộm trong đời sống nghệ thuật múa đương đại,cố gắng đưa ra dự báo của những xu hướng phát triển.Chúng ta đều biết từ đầu thế kỉ 21 đến nay, một giai đoạn rất đặc biệt đã và đang diễn ra những biến đổi, chuyển động cực kỳ sâu sắc, phong phú, phức tạp, với những diễn biến nhanh, phản ánh nhiều góc độ trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóaxã hội. Cũng như các loại hình nghệ thuật khác, nghệ thuật múa là một bộ phận đặc biệt của văn hóa cùngđồng hành phát triển và đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong cả bốn lĩnh vực: Sáng tác,nghiên cứu lí luận, đào tạo và biểu diễn. Đó là kết quả nỗ lực vươn lêncủa các thế hệ nghệ sĩ múa. Hiện thực hôm nay với nhiều đặc điểm, mang tính đặc thù, xã hội vận hành theo nền kinh tế thị trường, định hướng XHCN và bước vào thời kỳ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn diện hơn.Nghệ thuật múa Việt Nam không đứng ngoài sự biến đổi tất yếu đó. Những mặt tích cực và phức tạp trong quá trình giao lưu hội nhập với văn hóa múa thế giới đòi hỏi chúng ta cần có một thái độ tiếp nhận và tái tạo như thế nào, xác định được những thành tựu và bất cập cùng những nguyên nhân chủ quan, khách quan trong quá trình phát triển. Thực tế đó đòi hỏi công tác lí luận cần lí giải mối quan hệ hữu cơ giữa tác phẩm, tác giả và khán giả một cách khách quan, khoa học mang tínhlí luận.Trên tinh thần đó, nhận diện rõ hơn, thấu đáo hơn tính dân tộc và tính hiện đại trong mối quan hệ và gắn liền vớitinh thần của định hướng “Xây dựng nền nghệ thuật múa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Cụ thể tính hiện đại là cơ sở để xây dựng nền nghệ thuật múa Việt Nam tiên tiến, tính dân tộc là cơ sở để xây dựng nền nghệ thuật múa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc.
Nói đến giao lưu văn hóa là nói đến phát triển.Tuy nhiên cần nhận rõ tính hai mặt trong giao lưu, hội nhập.Những năm qua, nghệ thuật múa thế giới từ nhiều hướng đã đến Việt Nam. Với tốc độ, cường độ mạnh mẽ, với lượng thông tin đa chiều, đòi hỏi ngành múa chuyên nghiệp cần có bản lĩnhvăn hóa,  bản lĩnh chuyên môn vững vàng để tiếp nhận và ứng dụng tinh hoa múa thế giới phục vụ cho sự nghiệp phát triển của nghệ thuật múa Việt Nam. Hay nói cách khác đó là Việt hóa được các hiện tượng múa từ mọi quốc gia trên thế giới trên tinh thần làm giàu, phong phú hơn nghệ thuật múa Việt Nam.Xu hướng múa hiện đại là một ví dụ. Cho đến hôm nay, qua gần hai thập kỉ, có thể nói múa hiện đại đã trở thành một phương tiện, một công cụ hữu hiệu góp phần vào sự phát triển nghệ thuật múa xét trên một bình diện rộng cả bốn lĩnh vực nghiên cứu lí luận, sáng tác, đào tạo và biểu diễn. Múa hiện đại, nhìn từ góc độ lịch sử là thành tựu múa thế giới.Mỗi quốc gia khi tiếp nhận đều trải qua quá trình bản địa hóa.Đây là quy luật tất yếu. Vì thếtheo nguyên tắc đó, Việt hóa là một động thái tích cực trong quá trình tiếp nhận nghệ thuật múa thế giới, tiếp nhận để rồi tái tạo, tiếp thu để làm giàu cho nghệ thuật múa Việt Nam. Điều này cần tiếp tục được quan tâm xem xét, phân tích và lígiải toàn diện trên cả bốn lĩnh vực nghiên cứu lí luận, sáng tác, đào tạo và biểu diễn.
Công tác đào tạo diễn viên tại các trường chuyên nghiệp trong cả nước liệu có nội dung nào cần được bàn thảo để thống nhất hay không? Rồi khái niệm, nội hàm của các thuật ngữ hiện đại, đương đại, sự tương đồng, khác biệt giữa múa dân gian, múa dân gian đương đại hay tác phẩm múa dân gian đương đại, tác phẩm múa đương đại, nghệ thuật múa đương đại, khái niệm về thơ múa, tổ khúc hay tổ khúc thơ múa v.v…? Công tác sưu tầm, bổ sung múa dân gian các dân tộc với góc nhìn của đào tạo ra sao? Chất liệu múa dân gian các tộc người hiện trạng đúng, sai, thật, giả, cần được mặc định trong đào tạo mang tính chuẩn mực, ý nghĩa và có vị trí quan trọng như thế nào?Một loạt các vấn đề đối với toàn ngành cần tiếp tục được phân tích và luận giải. Nghệ thuật múa là nghệ thuật của cái đẹp, nghệ thuật làm đẹp, nhưng trước khi làm đẹp cần phải làm đúng.
Công tác lí luận phê bình cũng cần được làm rõ: Đâu là lí luận, đâu là phê bình. Thực tế phần lí luận, lí sự được quan tâm và xuất hiện nhiều hơn trên các trang tạp chí hoặc trên các diễn đàn, hội thảo.Phần phê bình nghe ra còn quá ít ỏi cả về tác giả và bài viết. Quan hệ giữa sáng tác và phê bình là quan hệ đồng hành, là những tác nhân tích cực để tạo nên những giá trị mới được mang lại từ hai phía. Tuy nhiên, đây là khâu yếu của ngành múa, cần được khắc phục. Cần có những con người đủ bản lĩnh và dũng khí, đề cao đạo lí phê bình, văn hóa tranh luận và ý thức trách nhiệm của người phê bình trước lịch sử, trước công chúng để các sáng tạo được chắp cánh cho nhau trong các lĩnh vực nghệ thuật múa. Nhận thức được những non yếu, những lệch lạc về tư tưởng thẩm mỹ, khích lệ được tài năng, hướng dẫn dư luận, phát hiện cái hay, cái đẹp của những sáng tạo nghệ thuật múa.
Trong lĩnh vực sáng tác, đặc biệt từ năm 2000 tới nay thực sự có nhiểu đổi mới. Các kỳ cuộc thi, liên hoan nghệ thuật múa đã xuất hiện không ít tác phẩm nổi trội cùng những phát hiện mới, giá trị mới, nhiều đóng gópphù hợp với thẩm mỹ đương đại.Nhưng cũng có những vấn đề cần tiếp tục bàn thảo.Đặc biệt xuất hiện một số xu hướng sáng tác múa. Vẫn còn những tác phẩm sử dụng ngôn ngữ múa để minh họa cho nội dung, kể lại câu chuyện bằng múa làm người xem liên nhớ đến cách biểu cảm từ những năm sáu mươi của thế kỉ trước. Có một số tác phẩm lúng túng, không rõ ràng trong việc xác định ý tưởng, chủ đề trước khi xây dựng ngôn ngữ múa. Mối quan hệ chủ thể và khách thể, tác giả và khán giả chưa được chú trọng, có tác phẩm được bắt đầu từ một nội dung ảo, ngôn ngữ ảo và tất yếu sẽ mang lại giá trị ảo. Gần đây nhất, cuộc thi tác phẩm múa các dân tộc thiểu số Việt Nam tháng 7/2017 tại Bình Thuận cũng có những biểu hiện trên, chưa kể đến câu chuyện thiếu hiểu biết, vô trách nhiệm về ngôn ngữ và văn hóa các tộc người. Hiện tượng “râu ông nọ, cắm cằm bà kia” hay “Hồn Trương ba, da hàng thịt” vẫn xuất hiện đó đây.
Vấn đề tác phẩm và thông điệp tới cuộc sống là vấn đề cực kỳ quan trọng. Thiết nghĩ “Cho dù xuất phát từ mọi nẻo đường, nội dung khác nhau, ngôn ngữ biểu cảm mang phong cách nghệ thuật khác nhau, hoặc hoàn toàn khác nhau, cho đến các thủ pháp dàn dựng, cảm xúc,thẩm mỹ khác nhau…Nhưng hết thảy mọi sáng tạo, mọi xuất phát, mọi mục đích đều cần hướng tới những giá trị Chân – Thiện – Mỹ, hướng tới con người, lợi ích của con người, hướng tới giá trị nhân văn mang tâm hồn và bản thể Việt Nam”. Chúng ta đều biết đến câu nói “Văn dĩ tải đạo” luôn là ý thức thường trực, là câu nói “nằm lòng” của các thế hệ nghệ sĩ chân chính.
Mục đích hội thảo của chúng ta nhằm đánh giá một cách toàn diện, khách quan có ý nghĩa lí luận và thực tiễn bức tranh nghệ thuật múa chuyên nghiệp từ những năm đầu thế kỉ 21 đến nay. Đề nghị hội thảo tập trung vào một số vấn đề sau:
  1. Đánh giá một cách khái quát những thành tựu và hạn chế trong thực tế phát triển nghệ thuật múa Việt Nam hiện nay.
  2. Nhận diện những xu hướng vận động nghệ thuật múa. Đặc biệt xu hướng trong sáng tác nghệ thuật múa đương đại.
  3. Tác phẩm múa và thông điệp tới cuộc sống.
  4. Đặc điểm nghệ thuật múa trong giao lưu hội nhập với nghệ thuật múa thế giới. Ưu điểm và hạn chế trong quá trình tiếp thu và vận dụng tinh hoa múa thế giới đối với sự phát triển nghệ thuật múa đương đại hiện nay.
  5. Trên cơ sở lí luận và thực tiễn, làm rõ nội hàm một số khái niệm, thuật ngữ chuyên môn nghệ thuật múa.
  6. Vai trò, trách nhiệm của Hội NSMVN trong sự phát triển nghệ thuật múa Việt Nam.
Trên đây chỉ là những gợi mở cho sự bắt đầu quá trình trao đổi, dân chủ, thẳng thắn gắn với thực tiễn.Ngoài một vài gợi ý trên các tác giả có thể lựa chọn những vấn đề tâm đắc nhất liên quan trực tiếp đến chủ đề của hội thảo để trình bàytham luận.

 

 

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *