- SÁNG TÁC

RỰC RỠ SẮC MÀU VĂN HÓA PHƯƠNG NAM

RỰC RỠ SẮC MÀU VĂN HÓA PHƯƠNG NAM
                                                                             Ths.NGƯT Trịnh Quốc Minh
          Việt Nam là một quốc gia đa văn hóa, đa sắc tộc. Trong vườn hoa muôn sắc đó, 54 dân tộc anh em trên dải đất hình chữ S thân yêu có chung một cội nguồn văn hóa và lịch sử trong đấu tranh và xây dựng đất nước. Bên cạnh những nét chung trong văn hóa vật thể và phi vật thể, mỗi tộc người trên đất nước ta đều có những sắc thái văn hóa độc đáo, riêng biệt góp phần tạo nên nền văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng.
Việc tổ chức Cuộc thi ” Tác phẩm múa chuyên nghiệp các dân tộc thiểu số Việt Nam” trước hết là một thông điệp hướng về cội nguồn, là sự tiếp nối chặng đường tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc, sau nữa nó thể hiện quan điểm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong mối quan hệ biện chứng: Muốn bảo tồn phải phát huy và muốn phát huy phải biết cách bảo tồn.
Tiếp nối thành công vang dội của cuộc thi ” Tác phẩm múa chuyên nghiệp các dân tộc thiểu số Việt Nam” lần thứ nhất, khu vực phía Bắc vào  tháng 12/2016, năm nay, Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam tiếp tục phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam tổ chức cuộc thi “Tác phẩm múa chuyên nghiệp các dân tộc thiểu số Việt Nam” lần thứ hai, khu vực phía Nam.
Các biên đạo múa đã mang tới cuộc thi 37 tác phẩm của các dân tộc phía Nam: Chăm, Gia Rai, ÊĐê, BaNar, Hre, Raglai, Chăm H’roi, Kor, Khmer và đặc biệt lần đầu tiên trên sân khấu múa Việt Nam xuất hiện tác phẩm múa chuyên nghiệp từ chất liệu múa dân gian của dân tộc Hoa, M’nông, Mạ.
Cuộc thi quy tụ 350 diễn viên từ 33 đơn vị nghệ thuật phía Nam – thật là một con số ngoài sức tưởng tượng. Cuộc thi diễn ra trong hai ngày 19 và 20/7/2017 tại Nhà hát Ca Múa Nhạc Biển Xanh, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận.
Sau hai ngày thi với nhiều tiết mục đầy ấn tượng, hấp dẫn, mang đậm sắc màu văn hóa phương Nam, Ban Giám khảo đã trao: 03 giải A, 08 giải B, 07 giải C và 14 bằng khen cho các tác phẩm dự thi. Ban Tổ chức đã lựa chọn 06 tác phẩm đạt giải A và B để trình diễn trong Lễ bế mạc.
Tác phẩm múa”Truyền nghề” (– tác phẩm đạt giải B của Cuộc thi)
Được thể hiện với hình thức múa tập thể nữ, biên đạo múa Việt Bắc và nhạc sĩ, NSƯT Mạnh Tiến đã khắc họa sắc màu văn hóa tộc người Mạ một cách sinh động thông qua hình ảnh lao động của các thôn nữ bên khung cửi. Sắc màu thổ cẩm chính là sắc màu văn hóa tộc người. Bằng ngôn ngữ nghệ thuật múa, tác phẩm “Truyền nghề” muốn nhắn gửi một thông điệp: Hãy giữ gìn những nghề thủ công truyền thống của cha ông. Đó là một phần của di sản văn hóa dân tộc trong quá trình giao lưu văn hóa và hội nhập quốc tế. Truyền nghề không chỉ là truyền dạy những thao tác trên khung cửi mà hơn thế là trao truyền lòng say mê, tình yêu với di sản văn hóa dân tộc.
“Vui mùa cấy” (tác phẩm đạt giải B) khắc họa bức tranh quê hương thân thuộc với hàng cây Thốt nốt, với cánh đồng thẳng cánh cò bay, tình yêu quê hương, niềm vui bình dị trong lao động sản xuất của những người nông dân đồng bằng sông Cửu Long đã được tác giả Huỳnh Nhật Danh khắc họa thành công bằng ngôn ngữ múa dân gian trên nét nhạc dân gian Khmer Nam Bộ.
Sân khấu rộn ràng, sinh động được thể hiện bằng ngôn ngữ múa dân gian,nghệ thuật khai thác và phát triển đội hình. Niềm vui, sự lạc quan, yêu đời trong mùa cấy đã được biên đạo múa cùng tập thể nam nữ Trung tâm Văn hóa thành phố Cần Thơ thể hiện thành công
Biên đạo múa H’Diễm Mlô đem đến cuộc thi tác phẩm “Lễ cúng bến nước” (âm nhạc NSƯT Mạnh Tiến). Lễ cúng bến nước là một phong tục tập quán lâu đời của đồng bào dân tộc Ê Đê, là lễ cầu thần nước mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Nguồn nước chính là sự sống, sức sống của buôn làng.
Biên đạo múa H’Diễm Mlô và tập thể nam nữ Đoàn Ca Múa Nhạc Dân tộc tỉnh Đắk Lắk đã đưa khán giả vào nghi thức cúng bến nước cổ truyền của người Ê Đê. Trong nghi thức tâm linh đó, tác giả đã thể hiện thành công sự khát khao mong chờ, ước nguyện thông quan với thần linh và niềm vui hân hoan của dân làng khi nước về bản.
Chúng ta đã được thưởng thức nhiều tác phẩm thành công xây dựng trên đề tài và ngôn ngữ múa của dân tộc Chăm như:  “Khát Vọng” của NSND Đặng Hùng, “Những cô gái Chăm” của NSND Lê Ngọc Canh, “Khúc biến tấu từ những pho tượng cổ” của NSND Ứng Duy Thịnh, “Những cánh hoa Chăm” của NGND Phạm Minh Phương… Tại cuộc thi này NSUT Thu Vân đã trình làng tác phẩm “Đêm Mỹ Sơn huyền thoại”. Tác phẩm thể hiện sự tìm tòi mới, hướng đi mới, một khả năng nắm bắt một cách sâu sắc giá trị của những cái đã có để kiến tạo một cái mới mà vẫn ẩn chứa những yếu tố kế thừa. Đó là ý tưởng và con đường mà NSƯT Thu Vân đã lựa chọn trong sáng tạo của mình. Tác giả đã đi sâu nghiên cứu tín ngưỡng dân gian của đồng bào dân tộc Chăm và tín ngưỡng về các vị thần: Thần Shiva – biểu tượng cho sự hủy diệt, xóa đi các xấu, sáng tạo cái mới và Nữ thần Uma là mẹ của xứ sở, mẹ của muôn loài, biểu tượng của sự sinh sôi, nảy nở, ấm no hạnh phúc, để từ những yếu tố trên xây dựng tác phẩm.
Đường nét Chăm, tâm hồn Chăm, tất cả được truyền tải qua âm nhạc của NSƯT Văn Hiệp và tài năng biểu diễn của tập thể nam nữ Nhà hát Ca Múa Nhạc Biển Xanh. Tác phẩm “Đêm Mỹ Sơn huyền thoại” đã đưa chúng ta lạc vào không gian văn hóa huyền thoại của dân tộc Chăm mà ở đó cái hư ảo và hiện thực hòa quyện với nhau, vừa uy nghiêm vừa sống động, say đắm lòng người. Tác phẩm đạt giải A là phần thưởng xứng đáng cho “Đêm Mỹ Sơn huyề thoại”
Tác phẩm “Kliar – Sự khởi đầu” (Tác phẩm đạt giải A của Biên đạo Tấn Thông) dựa trên nét nhạc dân gian Ê Đê cùng sự phối khí đầy sáng tạo của nhạc sĩ Y San.
Tác phẩm bộc lộ nét văn hóa truyền thống độc đáo của người Ê Đê. Sau những nghi lễ cúng bái Thần linh và họ tộc, sau những thử thách của Lễ trưởng thành trong buôn làng, sau những âm thanh rộn ràng trong lễ cưới, thì Kliar là nghi lễ cuối cùng và bắt buộc của chú rể trước khi đến với cô dâu. Chàng trai Ê Đê với tình cảm chân thành, mộc mạc và mãnh liệt đã có được tình yêu của cô dâu, một sự khởi đầu tốt đẹp.
Ấn tượng của tác phẩm chính là vẻ đẹp hình thể đối lập của cặp đôi diễn viên, của nghệ thuật kết cấu tổ hợp động tác, nghệ thuật phát triển tình tiết, yếu tố diễn xuất, nghệ thuật khai thác và xử lý đạo cụ và trên hết là sự kết hợp nhuần nhuyễn ngôn ngữ múa dân gian Ê Đê với ngôn ngữ múa hiện đại trong toàn bộ tác phẩm, đặc biệt phần kỹ thuật múa đôi trên chiếc ghế dài truyền thống của người Ê Đê.
Lịch sử hình thành và phát triển của một dân tộc đứng trước biển cùng những nét văn hóa truyền thống độc đáo của dân tộc Chăm trong các lễ hội đã khơi nguồn cảm hứng cho NSND Mai Trung Kiên sáng tác tác phẩm “Khúc trùng dương”.
“Khúc trùng dương” với hình tượng một con thuyền vươn ra biển lớn. Biển và Người, Người với Biển tương tác với nhau giữa biển lớn, trong phong ba, bão táp người Chăm vẫn kiên cường vượt qua với sức sống trường tồn của một dân tộc. Tác phẩm được kết cấu chặt chẽ về ngôn ngữ, lôgic trong sự phát triển tuyến và đội hình, phát huy đến tận cùng vẻ đẹp ngoại hình và kỹ thuật chồng xếp tạo hình mà ta vẫn thường thấy trong các lễ hội dân gian Chăm. Hoành tráng, mạnh mẽ, kỹ thuật cao, diễn xuất tốt, tất cả được thể hiện qua tập thể 16 nam của Nhà hát Ca Múa Nhạc Biển Xanh, đó là thành công của NSND Mai Trung Kiên.
Cuộc thi “Tác phẩm múa chuyên nghiệp các dân tộc thiểu số Việt Nam” năm 2017 đã khép lại nhưng âm vang của nó cùng những sắc màu văn hóa phương Nam vẫn âm thầm lan tỏa; ở đó tình yêu với nghệ thuật dân tộc, sức sáng tạo nghệ thuật vẫn đang được trao truyền qua các thế hệ, các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc không ngừng được bảo tồn và phát huy.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *